Trong một mùa đông lạnh lẽo và mờ sương, Quỳnh, một chàng trai trẻ tuổi, đã quyết định lên đường để thăm người bà con của mình đang sinh sống ở Thăng Long. Đường đi dài và vất vả, phải mất đến cả tuần lễ đi bộ, mà trong túi chàng chỉ có vỏn vẹn một quan tiền. Khi đến ngày thứ ba, khi cơn đói đang cồn cào trong bụng, thì trời lại âm u và những hạt mưa lất phất bắt đầu rơi. Gió bấc thổi lạnh lẽo, chàng ngao ngán nhìn về phía làng ở đầu đường và rất mừng khi thấy một cậu bé chăn trâu đang dắt nó về.
“Mày ơi, có thể cho ta biết đường vào nhà ấp trưởng không?” Quỳnh hỏi cậu bé, giọng điệu vừa nài nỉ vừa khẩn khoản.
Ấp trưởng ở đây là một gã giàu có nhưng cũng quỷ quyệt không kém. Thấy bộ dạng Quỳnh không tầm thường, hắn liền ra vẻ thân thiện, vồn vã mời chàng ở lại. “Chàng hãy cứ nghỉ ngơi cho lại sức! Ta sẽ cho bọn gia nhân làm một mâm cơm thật thịnh soạn đãi ngài.” Hắn nói, ánh mắt đầy mưu tính. Nhưng quãng thời gian sau đó, Quỳnh chỉ dành thời gian đi qua đi lại không ngừng nghỉ. Đến bữa ăn, hắn chỉ thấy Quỳnh nằm dài trên ghế, dễ khiến người ta nghi ngờ. Khi ấp trưởng dò hỏi về chức danh của chàng, Quỳnh chỉ ậm ừ cho qua. Gã ấp trưởng ngày càng sốt ruột, lòng thầm nghi ngờ chàng trai trẻ này.
Tối hôm đó, sau bữa ăn no nê, Quỳnh xin phép lui về phòng. Ánh đèn được tắt, chàng nằm xuống giường trong tư thế như đang suy tư. Nghe tiếng rì rầm từ phòng bên cạnh, chàng thầm biết có kẻ theo dõi mọi hành động của mình. Lát sau, Quỳnh giả vờ thức dậy, nhẹ nhàng thắp đèn lên. Chàng lấy từ trong áo ra một bọc nhỏ, bên trong có ba gói vuông vức, cẩn thận đánh dấu bằng cách huyên thuyên lẩm bẩm những câu bí ẩn. “Độc dược của nhà chúa… Độc dược của bà chính cung… Độc dược của thái tử…”. Âm thanh của chàng được làm cho giống như đọc thần chú, rồi chàng lại xếp chúng vào bọc và giấu vào áo. Khi Quỳnh tắt đèn và quay về giường, bên tai chàng nghe thấy tiếng ngáy đều đặn từ phòng bên, nhưng bên phía ấp trưởng, một âm thanh lén lút vang lên, kẻ đó đã mở cánh cửa bí mật và chạy thẳng ra chuồng ngựa, lòng đầy lo lắng.
Sáng sớm hôm sau, khi ánh bình minh chưa kịp lên, thì lính của triều đình đã tới, giữ vững vũ khí trong tay, họ bao vây ngôi nhà của ấp trưởng. Quỳnh, vừa thức dậy chưa kịp chải tóc thì đã bị trói và quăng lên một chiếc xe có bốn ngựa phóng đi, lòng thấp thỏm lo âu.
Trước mặt chúa, Quỳnh bị đưa ra xét xử công khai với đa dạng chứng cứ rõ ràng. Đứng trước sự uy nghiêm, chúa tự tay mở chiếc bọc nghi ngờ mà Quỳnh mang theo. Khi bọc được mở ra, bên trong chỉ là mấy gói cơm khô nhỏ, chúa nhếch môi kiêu ngạo:
“Ta tưởng ra cái gì ghê gớm lắm. Một tài năng như Trạng lại chỉ ăn đồ bỏ đi như thế này sao?”
“Khải chúa,” Quỳnh kiên định đáp, không một chút do dự. “Ngài có thể xem thường, nhưng người dân chúng tôi lại coi hạt gạo là báu vật.”
Nói rồi, chàng trân trọng nhặt một vài hạt cơm khô, cho vào miệng nhai rào rạo, như một sự thách thức với những lời chế giễu của chúa. Chúa xấu hổ, đôi má nóng bừng, cảm thấy mình đã mắc lừa một lần nữa. Không có cớ buộc tội, chúa ra lệnh cho lính trừng phạt ấp trưởng ba chục trượng vì tội vu khống.
Quỳnh ngắm nhìn hiện tượng bên dưới, chỉ biết mỉm cười trong lòng, mặc dù đã được tha bổng, trước khi rời khỏi, chàng vẫn dùng lời khôn khéo để đeo bám chúa:
“Xin chúa rộng lượng tha thứ cho ấp trưởng. Cũng như thần xin cảm ơn hắn cùng quan quân triều đình.”
Bài học của câu chuyện không chỉ đơn thuần là về trí thông minh hay sự khéo léo của Quỳnh, mà còn là lòng tự trọng của người dân, bên cạnh đó là sự tỉnh táo trước mị lưới của người đời. Trong mỗi khó khăn, sự chân thành và minh mẫn sẽ dẫn đến điều tốt đẹp hơn.
Chúc các bạn, anh, chị em có được những giờ phút thư giãn khi đọc truyện cổ tích dân gian tại website Cổ tích Việt Nam.
