Ngày xưa, tại vùng đất Bắc Ninh, nơi nổi tiếng với những cô gái xinh đẹp, có một cô gái tên là Thanh Hương. Cô là con gái của một gia đình nông dân giản dị ở làng Cách Bi. Với nét mặt duyên dáng và trái tim thuần khiết, Thanh Hương đã trở thành vợ của một người cử nhân tên là Nguyên Hanh, người đang giữ chức tri huyện Thủy Đường. Hạnh phúc của họ chỉ kéo dài một thời gian ngắn, bởi chỉ sau chín tháng khi họ đón đứa con trai đầu lòng, Nguyên Hanh đã qua đời trong một tai nạn bất ngờ. Mặc dù còn trẻ, Thanh Hương một lòng sát cánh bên bàn thờ chồng, nuôi nấng con trai nhỏ mãi mãi.
Số phận lại không buông tha cho mẹ con Thanh Hương. Trong làng có một tên lý trưởng tham lam và độc ác, hắn luôn nhăm nhe trêu ghẹo và quấy rầy Thanh Hương. Bất chấp những nỗ lực khước từ của cô, hắn không ngừng bám theo và tìm cách tiếp cận. Để tránh rắc rối, Thanh Hương khôn khéo đáp lại:
“Xin hãy chờ cho đến ngày tôi hết tang chồng, tôi sẽ xem xét.”
Một buổi chiều u ám, khi Thanh Hương đang trở về từ chợ, tên lý trưởng chặn đường và lao đến ôm chặt lấy cô. Đau đớn và tức giận, cô chạy thẳng về nhà, quỳ trước bàn thờ chồng, nước mắt lăn dài trên má:
“Ôi, chồng ơi! Sao trời lại đẩy tôi vào tình huống này… Tôi không thể để con chứng kiến điều này!”
Chỉ sau một khoảng thời gian tĩnh tâm tại chùa Kim Giang, khi đứa trẻ đã đủ lớn, Thanh Hương quyết định trở về quê hương. Bà lập một lễ cúng tế chồng, giết trâu mời họ hàng và bà con tới dự tiệc. Trong buổi lễ đông đủ mọi người, bà một lần nữa đối diện với tên lý trưởng đang dỏng tai lên nghe những lời hứa hẹn mà hắn đã nói trước đây.
Thanh Hương, với ánh mắt rực lửa, nắm chặt dao rồi cả gan vạch trần tội lỗi của hắn trước mặt mọi người:
“Ngươi đã làm nhục ta và bây giờ lại còn dám xuất hiện tại đây sao?”
Rồi, giọng bà vang vọng, “Khi chồng tôi ra đi, tôi đã nghĩ đến cuộc sống của con trai. Nay mình không còn gì để sống, tôi sẽ đưa con về cho họ Nguyễn và tự mình ra đi để giữ trọn tiết nghĩa.”
Nói xong, bả cắt đứt một bên vú mà tên lý trưởng đã từng chạm vào. Cái chết của bà khiến mọi người bàng hoàng. Những người thân của bà nhanh chóng trói tên cường hào, đưa hắn ra trước quan để đòi lại công lý.
Con trai của bà, Nguyễn Cao, lớn lên trong một tình yêu và niềm đau mất mát. Sau khi học hành chăm chỉ, ông thi đỗ và được bổ nhiệm làm quan vào thời kỳ vua Tự Đức. Tuy nhiên, khi đất nước rơi vào tay ngoại bang, Nguyễn Cao từ bỏ chức vụ và trở về quê hương sống một cuộc đời lầm than.
Khi người Pháp mời ông ra làm quan, họ nghi ngờ và bắt đầu cảnh giác:
“Chúng tôi không tin ông có thể hợp tác với chúng tôi”.
Nguyễn Cao, với nụ cười mỉa mai, đáp lại:
“Nếu các ông nghi ngờ, hãy để tôi chứng minh điều này cho các ông thấy.”
Ông cởi bỏ áo và dùng móng tay cắt vào bụng mình, lôi ruột ra. Hành động dũng cảm ấy đã khiến các sĩ quan Pháp hoảng sợ, họ vội vàng gọi thầy thuốc đến cứu chữa. Thế nhưng, Nguyễn Cao, với lòng yêu nước mãnh liệt, đã quyết định cắn lưỡi tự kết liễu mạng sống, để không phải sống trong cảnh nhục nhã.
Nghe tin về cái chết của mẹ con ông, người dân xung quanh thường nhắc nhớ và thốt lên: “Mẹ anh hùng sinh ra con hào kiệt.” Lời nói ấy đã ghi dấu trong lòng mọi người, trở thành bài học về lòng trung nghĩa và dũng cảm, sự hy sinh vì tình yêu và danh dự.
Và như thế, câu chuyện của mẹ con Thanh Hương và Nguyễn Cao vẫn sống mãi trong tâm trí của mọi người, làm gương cho những thế hệ sau này biết yêu thương, biết bảo vệ và gìn giữ những giá trị cao đẹp trong cuộc đời.
Chúc các bạn, anh, chị em có được những giờ phút thư giãn khi đọc truyện cổ tích dân gian tại website Cổ tích Việt Nam.
